Θεωρία και ασκήσεις για την παράγραφο

ΘΕΩΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟ

            Παράγραφος είναι μια αυτοτελής νοηματική ενότητα, που απαρτίζεται από δύο ή περισσότερες περιόδους, στις οποίες αναπτύσσεται η επιχειρηματολογία για μια επιμέρους ιδέα (σε σχέση με την κύρια ιδέα της έκθεσης ή του κειμένου με βάση το εξής διάγραμμα:

  1. Θεματική πρόταση / περίοδος (κύρια ιδέα)
  2. Σχόλια ή λεπτομέρειες (επιμέρους ιδέες ως υποστήριξη της κύριας ιδέας)
  3. Πρόταση / περίοδος – κατακλείδα (συμπέρασμα ως επίλογος – έξοδος από τη νοηματική ενότητα).

Οι παράγραφοι διακρίνονται μεταξύ τους μορφικά και νοηματικά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είναι ανεξάρτητες. Αντίθετα, αποτελούν οργανικά μέλη της έκθεσής μας ή του κειμένου.

 

ΑΡΕΤΕΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΩΝ

  1. Ορθή δομή (διάκριση των μερών, των τμημάτων τους)
  2. Επάρκεια ανάπτυξης (ισχυρή, ποιοτική υποστήριξη)
  3. Συνοχή, σύνδεση (διαρθρωτικές λέξεις, συνεκτικότητα λέξεων, προτάσεων, περιόδων, παραγράφων).
  4. Αφομοιωμένες γνώσεις
  5. Ορθοί συλλογισμοί (κατάστρωση επιχειρημάτων, δηλαδή λογικές προτάσεις – «προκείμενες», που, συνήθως, διευθετούνται με κλιμακωτή σειρά για μια απόδειξη – «συμπέρασμα»)
  6. Ενότητα (αποφυγή διάσπασης ενότητας)
  7. Αλληλουχία (λογική ροή λόγου, ειρμός σκέψεως, αιτιώδης σχέση)
  8. Σύνταξη που δε δημιουργεί νοηματική σύγχυση
  9. Ακρίβεια στη διατύπωση
  10. Σαφήνεια στην έκφραση (εύληπτος τρόπος έκφρασης)
  11. Πλούσιο λεξιλόγιο
  12. Ορθογραφία, στίξη

 

ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΩΝ

 

            Συνήθως η κύρια ιδέα κάθε παραγράφου εκφράζεται περιληπτικά στη θεματική της πρόταση. Υπάρχουν διάφοροι τρόποι ανάπτυξης της θεματικής πρότασης, προκειμένου να δοθεί στο αναγνώστη η δυνατότητα να καταλάβει με ακρίβεια, σαφήνεια και πληρότητα την κύρια ιδέα ή έννοια που εκφράζεται σ’ αυτή. Οι πιο συνηθισμένοι τρόποι ανάπτυξης παραγράφων είναι:

  1. Με ορισμό

Η ανάπτυξη της θεματικής πρότασης γίνεται με ένα σύντομο ή εκτεταμένο ορισμό, εφόσον η έννοια που εκφράζεται σ’ αυτή απαιτεί ανάλυση ή αποσαφήνιση. Ο ορισμός συνήθως εκθέτει τα κύρια γνωρίσματα μιας έννοιας (αναλυτικός) ή εξηγεί τη διαδικασία γένεσής της από τα συστατικά της στοιχεία (συνθετικός ή γενετικός).

  1. Με ειδικές λεπτομέρειες

Εδώ η θεματική πρόταση αναπτύσσεται μέσω της αποσαφήνισής της. Αυτή η αποσαφήνιση, όμως δε γίνεται με ακριβή ορισμό αλλά με την παράθεση επαρκών και ουσιωδών λεπτομερειών σχετικά με τη θεματική πρόταση.

  1. Με διαίρεση

Η ανάπτυξη της θεματικής πρότασης γίνεται με επιμερισμό της έννοιας που εκφράζεται σ’ αυτή με βάση τα συστατικά της στοιχεία (διαιρετική βάση) και διασαφήνιση των κυριότερων χαρακτηριστικών τους. Προϋπόθεση απαραίτητη είναι η διαιρετική βάση να είναι ενιαία και να μην περιέχει ετερόκλητα υποσύνολα.

  1. Με παραδείγματα

Μερικές φορές η θεματική πρόταση αναπτύσσεται ή επιβεβαιώνεται με την παράθεση παραδειγμάτων, τα οποία αντλούνται από τον κοινωνικό, επιστημονικό, πολιτικό, οικονομικό κ.λ.π. χώρο. Η επιλογή των παραδειγμάτων πρέπει να είναι λειτουργική και εύστοχη χωρίς να αποβαίνει σε βάρος των κυρίως αποδεικτικών στοιχείων της θεματικής πρότασης (ο ρόλος των παραδειγμάτων είναι ενισχυτικός).

  1. Με σύγκριση / αντίθεση

Όταν η θεματική πρόταση περιέχει δύο αντιθετικά δεδομένα, πρέπει να την αναπτύξουμε συγκρίνοντας πρόσωπα, έννοιες, ιδέες, φαινόμενα κ.λ.π. Άλλες φορές αυτό γίνεται με την ανάδειξη των διαφορών των συγκρινόμενων μελών (οπότε έχουμε αντίθεση) και άλλες φορές με την προβολή και την επισήμανση των ομοιοτήτων αλλά και κάποιων διαφορών τους (οπότε έχουμε σύγκριση).

Η παράγραφος που οργανώνεται με σύγκριση / αντίθεση παίρνει συνήθως την εξής μορφή: στη θεματική περίοδο αναγνωρίζεται η ομοιότητα ή η αντίθεση που υπάρχει ανάμεσα στα συγκρινόμενα μέλη. Στις λεπτομέρειες / σχόλια η παράγραφος αναπτύσσεται με σύγκριση / αντίθεση που γίνεται με δύο κυρίως τρόπους: ή παρουσιάζονται όλα τα γνωρίσματα του ενός μέλους και στη συνέχεια όλα τα γνωρίσματα του άλλου μέλους ή καταγράφονται σημείο προς σημείο οι ομοιότητες και οι διαφορές των συγκρινόμενων / αντιτιθέμενων μελών. Η πρόταση – κατακλείδα περιλαμβάνει το συμπέρασμα της σύγκρισης ή μια γενική παρατήρηση και κρίση.

  1. Με αιτιολόγηση

Επιχειρούμε να αποδείξουμε με πειστικότητα το περιεχόμενο της θεματικής πρότασης αναπτύσσοντάς την με αξιόπιστα επιχειρήματα, λογικές κρίσεις και σκέψεις.

  1. Με αποτελέσματα

Στην περίπτωση αυτή γίνεται παράθεση των αποτελεσμάτων – συνεπειών που απορρέουν από μια αιτία που παρουσιάζεται στη θεματική πρόταση (ενδέχεται να ισχύει και το αντίστροφο.

  1. Με αναλογία

Συνήθως όταν θέλουμε να διασαφηνίσουμε δύσκολες έννοιες ή να τονίσουμε τα κύρια σημεία μιας ενέργειας συγκρίνουμε (φαινομενικά) ανόμοια πράγματα, αναδεικνύοντας λειτουργικά την ομοιότητά τους. Η ανάλυση της θεματικής πρότασης αναφέρεται εν μέρει σε ένα αντικείμενο ή μια ιδέα ή μια έννοια που περιγράφεται (παρουσίαση) και εν μέρει σε ένα άλλο αντικείμενο που παρουσιάζει ομοιότητες – αναλογίες με το προηγούμενο.

  1. Με συνδυασμό μεθόδων

Συχνά, προκειμένου να εξασφαλιστεί η καλύτερη και αποτελεσματικότερη μετάδοση ιδεών, συμβαίνει μια παράγραφος να αναπτύσσεται συνδυάζοντας πολλούς τρόπους ανάπτυξης της θεματικής πρότασης. Έτσι επιβεβαιώνεται ότι ο γνώμονας κάθε στιγμή πρέπει να είναι η σαφήνεια η πληρότητα και η ακρίβεια αυτών που γράφουμε και όχι η προσκόλληση σε μια μέθοδο ανάπτυξης παραγράφου, όταν αυτή δεν είναι αρκετή για να εκφράσουμε αυτά που θέλουμε.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ

Με ποιο τρόπο αναπτύσσονται οι παρακάτω παράγραφοι;

Α. Η κοινωνική αταξία, εκτός των άλλων, οφείλεται και στην έξαρση της ανεργίας. Οι άνεργοι δεν αντιμετωπίζουν μόνο σοβαρά οικονομικά προβλήματα, αλλά, κυρίως, βιώνουν ένα αίσθημα αδικίας. Νιώθουν ότι ζουν στις παρυφές της κοινωνίας, «εξόριστοι», περιθωριοποιημένοι, αποκλεισμένοι. Βρίσκονται, επομένως, σε απόγνωση και τρέφουν αισθήματα μίσους και εκδίκησης ενάντια σε μια κοινωνία που καταπατά το δικαίωμα στην εργασία και τη δημιουργία. Φτάνουν έτσι πολλές φορές στα άκρα: καταστρέφουν, προπηλακίζουν, δημιουργούν εντάσεις, με άλλα λόγια συμπεριφέρονται άναρχα.

Β. Μερικές φορές νιώθω ότι ο άνθρωπος στην εποχή μας τείνει να χάσει τον προσανατολισμό του, τον αληθινό προορισμό του στη ζωή. Όπως ένα μπαλόνι που το φουσκώνουμε με μανία, το τροφοδοτούμε πιεστικά με αέρα και κάποια στιγμή το βλέπουμε να κάνει αερότουμπες ξεφουσκώνοντας, έτσι και ο άνθρωπος φουσκώνοντας το μπαλόνι του καταναλωτισμού και πολλαπλασιάζοντας τις ανάγκες του νομίζει πως θα ευτυχήσει και λησμονεί ταυτόχρονα τις πραγματικές αξίες, τα γνήσια αισθήματα, την αγάπη, την ανθρωπιά, την αρετή, το φυσικό τρόπο ζωής, που «ξεφουσκώνουν». Έτσι η υλιστική αντίληψη μας παρασύρει σε αλλοτριωτικές καταστάσεις όπως αυτή του πνευματικού υποσιτισμού, της μαλθακότητας και της αδιαφορίας. Να γιατί ο σύγχρονος άνθρωπος κινδυνεύει και απειλείται από τα δικά του σφάλματα, τις δικές του αδυναμίες.

Γ. Ο φανατισμός αποτελεί μια άκρως επικίνδυνη μορφή τυφλής προσκόλλησης του ανθρώπου σε ιδέες, πρόσωπα κ.λ.π. με σοβαρές και ποικίλες επιπτώσεις. Συγκεκριμένα ο φανατικός στερείται λογικής και συχνά καταλήγει στη βία, ακόμη και την εγκληματικότητα από το πάθος και την τύφλωσή του. Το γεγονός ότι είναι μονοδιάστατος τον μετατρέπει ταυτόχρονα σε αδιάλλακτο πολίτη, ο οποίος με τη στάση του ναρκοθετεί τη δημοκρατία, γιατί εμποδίζει την πολυφωνία και την ώριμη ανταλλαγή απόψεων. Τέλος, ο φανατικός είναι ουσιαστικά και μισάνθρωπος, γιατί περιφρονεί και αντιπαθεί όσους διαφωνούν μαζί του. Αυτή η έλλειψη κοινωνικής συνείδησης και συναίνεσης μπορεί να οδηγήσει στην επίταση της αλλοτρίωσης, την ηθική χαλάρωση αλλά και στην ενίσχυση ρευμάτων όπως ο εθνικισμός, ο χουλιγκανισμός και πολλά άλλα κοινωνικά προβλήματα.

Δ. Η ειδίκευση αποτελεί σήμερα ανάγκη αλλά και κίνδυνο. Όταν ο άνθρωπος την αντιμετωπίζει ως μέσο και όχι αυτοσκοπό, η ειδίκευση μπορεί να συντελέσει στην αύξηση της παραγωγικότητας, την τεχνολογική εξέλιξη, την ουσιαστική εμβάθυνση σε διάφορους τομείς γνώσης, αλλά και στην καλύτερη συνεργασία των ειδικών επιστημόνων που απορρέει από την αλληλεξάρτησή τους. Όταν όμως ο άνθρωπος εγκλωβίζεται στο ειδικό αντικείμενό του και μόνο, μετατρέπεται σε θύμα της πνευματικής μονομέρειας, απομακρύνεται απ’ τους συνανθρώπους τους, καθώς δεν υπάρχουν κοινά σημεία επαφής, και συχνά μετατρέπεται σε γρανάζι της μηχανής, δούλο της στείρας τεχνοκρατικής αντίληψης. Είναι λοιπόν πρόδηλο ότι η ειδίκευση αποτελεί σήμερα ένα φαινόμενο επαμφοτερίζον.

Ε. Ο πολιτισμός διακρίνεται σε δύο βασικές πτυχές: τον υλικοτεχνικό και τον ηθικοπνευματικό. Ο πρώτος περιλαμβάνει το σύνολο των επιτευγμάτων του ανθρώπου – απ’ το παρελθόν μέχρι και σήμερα – με τα οποία αυτός τιθάσευσε τη φύση, κάλυψε υλικές ανάγκες, βασικές και δευτερεύουσες, αναβαθμίζοντας διαρκώς το βιοτικό του επίπεδο (τα προϊόντα της τεχνικής και της τεχνολογίας, τα είδη ρουχισμού, διατροφής κ.λ.π.). Ο ηθικοπνευματικός πολιτισμός περιλαμβάνει όλες τις προσπάθειες του ανθρώπου να ικανοποιήσει πνευματικές κυρίως αναζητήσεις και να πορευθεί προς την κατάκτηση της εσωτερικής του ελευθερίας και μιας καλύτερης ποιότητας ζωής (η γλώσσα, η παράδοση, η θρησκεία, τα πολιτεύματα, οι αξίες κ.λ.π.).

ΣΤ. Χαρακτηριστικό φαινόμενο της εποχής μας είναι η μαζοποίηση. Με τον όρο αυτό εννοούμε την υπαγωγή του ανθρώπου σε μια αμφίβολης ποιότητας μαζική κουλτούρα, και, κατά συνέπεια, την απώλεια της ιδιαιτερότητάς του. Η μαζοποίηση καθιστά τον άνθρωπο ανελεύθερο ον, απρόσωπο μέσα σ’ ένα απρόσωπο πλήθος, άβουλο, χωρίς κρίση, με αγελαία νοοτροπία, που εύκολα προσηλυτίζεται και γίνεται τυφλός οπαδός, χωρίς να προστατεύει καθόλου την προσωπική του ταυτότητα.

Ζ. Η αξία του επαγγέλματος δεν είναι δεδομένη, αλλά εξαρτάται από όρους και προϋποθέσεις. Για να αποτελέσει η εργασία ουσιαστικό παράγοντα ευόδωσης των στόχων μας, πρέπει να ασκείται ελεύθερα και να μην είναι αποτέλεσμα καταναγκασμού αλλά εσωτερική ανάγκη του ανθρώπου. Η εργασία πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις δυνάμεις, τις διαθέσεις και τους στόχους του ανθρώπου κι όχι να επιβάλλεται απ’ έξω και ερήμην του. Ο επαγγελματίας δεν πρέπει να εργάζεται μόνο για την προαγωγή ή το χρήμα αλλά να βλέπει το επάγγελμα ως μέσο δημιουργίας και απόλαυσης. Ακόμη, χρειάζεται να υπάρχουν τα κατάλληλα κριτήρια επιλογής του επαγγέλματος, όπως η ικανότητα που απαιτείται για την εξάσκησή του, οι δυνατότητες επαγγελματικής απορρόφησης κ.ά. Το ζήτημα, λοιπόν, της ουσιαστικής άσκησης του επαγγέλματος είναι σύνθετο.

Η. Η σύγκρουση των γονιών με τα παιδιά, οι προστριβές ανάμεσα σε μεγάλους και νέους οφείλονται στην προσπάθεια των νέων να διαφοροποιηθούν αλλά και στην αντίδρασή τους, όταν οι μεγάλοι προσπαθούν να επιβάλουν την άποψή τους. Για την ενίσχυση αυτού του ισχυρισμού θα παραθέσουμε τα εξής παραδείγματα: αν οι γονείς ή η καθεστηκυία τάξη υπερτονίζουν τη σημασία της σεμνής και «μετρημένης» εμφάνισης και κατά συνέπεια αντιμετωπίζεται ειρωνικά ένας μακρυμάλλης ή ένας νέος που φορά σκουλαρίκια, οι πιθανότητες να στραφούν οι νέοι στο έξαλλο ντύσιμο ή να αφήσουν μακριά μαλλιά είναι περισσότερες. Άρα, η τάση των εφήβων να δρουν αντίθετα προς τις επιθυμίες των μεγάλων είναι πρόδηλη.

Θ. Όσο πιο κοντά μας διαδραματίζεται ένα γεγονός, τόσο περισσότερο μας αγγίζει. Για κάποια αθηναϊκή εφημερίδα η διακοπή του ρεύματος στην Αθήνα είναι πρώτη είδηση, ενώ για τους «Times» της Ν. Υόρκης δεν καταγράφεται ούτε σε μονόστηλο. Οι δέκα πρόσκοποι που χάθηκαν στην Πάρνηθα είναι για μας σπουδαία είδηση, ενώ οι εκατό Ινδοί στρατιώτες που χάθηκαν στα Ιμαλάια ως είδηση μας αφήνει αδιάφορους. Η έδρα της εφημερίδας ή του πρακτορείου ειδήσεων παίζει αποφασιστικό ρόλο στην επιλογή και την ιεράρχηση των θεμάτων που προβάλλονται. Για την τοπική εφημερίδα της Καλλιθέας, για παράδειγμα, πρώτο θέμα είναι ο θάνατος του δημάρχου της κι όχι ο θάνατος του Μπρέζνιεφ. Το δεύτερο, λοιπόν, αστέρι της είδησης είναι η εγγύτητα.

Προσπαθήστε να αναπτύξετε μερικές από τις παρακάτω θεματικές περιόδους με τη μέθοδο που ταιριάζει στην καθεμιά. Αν χρειαστεί, χρησιμοποιήστε συνδυασμό μεθόδων:

  1. Η μνήμη είναι το θησαυροφυλάκιο της μάθησης.

 

 

 

 

 

  1. Πολλοί άνθρωποι νομίζουν ότι ευγένεια και καλοί τρόποι είναι το ίδιο πράγμα.

 

 

 

 

 

  1. Πρέπει να φροντίζεις να σκέφτεσαι πολύ και όχι να μαθαίνεις πολλά.

 

 

 

 

 

  1. Από τη φρονιμάδα προέρχονται τα εξής αποτελέσματα: η καθαρή σκέψη, η εύστοχη κουβέντα και η δίκαιη πράξη.

 

 

 

 

  1. Ο σύγχρονος πολιτισμένος άνθρωπος δεν κάνει ούτε μια μέρα χωρίς να χρησιμοποιεί τα προϊόντα του τεχνικού πολιτισμού.

 

 

 

 

  1. Η ανάπαυση είναι το καρύκευμα της εργασίας.

 

 

 

 

 

  1. Η αρχαία ελληνική ποίηση διαιρείται σε τρία μέρη.

 

 

 

 

 

  1. Εργασία είναι η συνειδητή δράση, με την οποία ο άνθρωπος προσαρμόζει στις ανάγκες του τα αντικείμενα της φύσης.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s