Η ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΤΑ ΜΜΕ

Α. Κείμενο

Είναι δεδομένο ότι σε όλες τις ανεπτυγμένες χώρες του κόσμου «οι άνθρωποι ακούν περισσότερη γλώσσα από τα ΜΜΕ από ό,τι απευθείας από τα χείλη των συνανθρώπων τους σε συνομιλίες μεταξύ τους». Τα εκατομμύρια ή δισεκατομμύρια λέξεων που τα ΜΜΕ παράγουν συνολικά ημερησίως ξεπερνούν κάθε άλλη γλωσσική παραγωγή. Ο λόγος τους ακούγεται όχι από έναν μόνο ή δυο ανθρώπους αλλά από μαζικά ακροατήρια. «Είναι οι λίγοι που μιλούν στους πολλούς». Ολόκληρη η κοινωνία διαποτίζεται από το λόγο των ΜΜΕ. Για την καταλυτική, πράγματι, επίδραση που ασκούν τα ΜΜΕ και σε άλλα πολλά αλλά και, ειδικότερα, στη γλώσσα, ας μου επιτραπεί να αναφέρω εδώ τη σχετική έρευνα που έγινε στην ενωμένη πλέον Γερμανία. Ένα από τα βασικά συμπεράσματα της έρευνας υπήρξε και το ότι η επίδραση του λόγου που παράγουν τα ΜΜΕ είναι τόσο καθοριστική, ιδίως με την ανάπτυξη των μέσων επικοινωνίας μετά το 1945, που, προκειμένου να μελετήσει κανείς τη γενική ιστορία της γλώσσας θα έπρεπε. Απαραιτήτως, να ξεκι9νήσει αππό τη μελέτη της γλώσσας των ΜΜΕ.

Εκείνο όμως που οι κοινωνιογλωσσολόγοι θεωρούν ως την πιο σημαντική συμβολή των ΜΜΕ στη γλωσσική επικοινωνία είναι η ενίσχυση και η διάδοση γλωσσικών προτύπων. Η σπουδαιότητα του ρόλου των ΜΜΕ δεν έγκειται τόσο στη δημιουργία μιας καινούριας ή ιδιάζουσας γλώσσας όσο στην εξάπλωση και επικράτηση αυτού που ήδη υπάρχει ή δημιουργείται τώρα στη γλώσσα(επικράτηση που μπορεί να προκαθορίσει και την επισημοποίηση ή θεσμοθέτηση /νομιμοποίηση κάποιας γλωσσικής ποικιλίας). Με αυτή την έννοια ο ρόλος τους είναι μεσολαβητικός, αλλά, ταυτόχρονα, συνιστούν και ένα πρώτης σημασίας μέσον γλωσσικής παιδείας. Είναι γνωστή, για παράδειγμα, η συμβολή του BBC στην καθιέρωση της επίσημης προφοράς ή αυτού που ονομάστηκε «αποδεκτή προφορά»της αγγλικής γλώσσας. Ανάλογη είναι και η συμβολή προς την κατεύθυνση αυτή, κυρίως μέσω των δελτίων ειδήσεων, και άλλων εθνικών ραδιοφώνων.

Αντίθετα, οι ιδιωτικοί ραδιοσταθμοί ρυθμίζουν τις γενικότερες υφολογικές επιλογές τους περισσότερο με βάση το «σχεδιασμό ακροατηρίου» και λιγότερο με βάση μιαν ορισμένη ιδεολογία (πολιτική, γλωσσική κτλ.). Αυτό δε σημαίνει ότι οι διάφοροι ιδιωτικοί ραδιοτηλεοπτικοί σταθμοί είναι οργανισμοί ουδέτεροι από πολιτική ή ιδεολογική άποψη, όπως δεν είναι ούτε οι διάφοροι εκδοτικοί οργανισμοί στο χώρο των έντυπων μέσων. Οι τελευταίοι λειτουργούν με περισσότερο ιδιωτικοοικονομικά εμπορικά κριτήρια, γι’ αυτό και αποδίδουν ξεχωριστή σημασία στον παράγοντα ακροατήριο (και, κατ’ επέκταση στον παράγοντα ακροαματικότητα, θεαματικότητα, κυκλοφορία, κτλ. ).

Ο «σχεδιασμός ακροατηρίου»σε ό,τι  αφορά τη γλωσσική ποικιλία σημαίνει την παραγωγή λόγου με βάση τα ατομικά χαρακτηριστικά των ακροατών. Όπως και στη διαπροσωπική επικοινωνία, ο ομιλητής μεταβάλλει το ύφος του με σκοπό να φανεί περισσότερο αρεστός στο συνομιλητή του, έτσι και ο παραγωγός μιας ραδιοφωνικής ή τηλεοπτικής εκπομπής επιλέγει εκείνο το ύφος που υποθέτει ότι αρέσει περισσότερο στο συγκεκριμένο ακροατήριο στο οποίο απευθύνεται (υπαρκτό ή ιδεατό –σε περίπτωση κακής εκτίμησης ο συγκεκριμένος παραγωγός ενδέχεται να βρεθεί χωρίς ακροατήριο).

Όσο για την καθιέρωση μιας γραπτής πρότυπης γλώσσας ο ρόλος τον οποίο διαδραματίζουν τα έντυπα ΜΜΕ φαίνεται και πάλι να είναι εφάμιλλος ή, ενίοτε, και περισσότερο καθοριστικός από το ρόλο που διαδραματίζουν άλλοι φορείς ή θεσμοί, για παράδειγμα το εκπαιδευτικό σύστημα. Η γραπτή πρότυπη γλώσσα περιγράφεται, κωδικοποιείται και υποστηρίζεται από τα και από τα λεξικά, τις γραμματικές κτλ., ενώ για την προφορική τα πράγματα δεν είναι στον ίδιο βαθμό ξεκαθαρισμένα. Συνήθως η γραπτή πρότυπη γλώσσα προϋποτίθεται ως βάση και για την προφορική. Το θέμα του καθορισμού της πρότυπης ποικιλίας παρουσιάζει οξύτατα προβλήματα για όλες τις γλώσσες, προβλήματα που οι γλωσσολόγοι έχουν απολύτως συνειδητοποιήσει. Η πρότυπη γλώσσα στη διάδοση και εκλαΐκευση της οποίας και τα ΜΜΕ, μεταξύ των άλλων, συμβάλλουν (εις βάρος άλλων γεωγραφικών ή κοινωνικών ποικιλιών και παραλλαγών της εθνικής γλώσσας) είναι συνήθως εκείνη την οποία χρησιμοποιούν οι ανώτερες κοινωνικά και μορφωτικά τάξεις.

(Θανάσης Νάκας, από τον ημερήσιο τύπο)

Α. Να συντάξετε την περίληψη του κειμένου σε 90 -110 λέξεις

25

Β. 1. Να αναλύσετε τη δομή (δομικά στοιχεία –τρόπος ανάπτυξης) της 2ης παραγράφου

10

2.Εντοπίστε τις λέξεις συνοχής μεταξύ των παραγράφων 2 και 3 και εξηγήστε τη λειτουργία τους

5

  1. Να μετατρέψετε την ενεργητική σύνταξη σε παθητική και το αντίστροφο

«Τα εκατομμύρια ή δισεκατομμύρια λέξεων που τα ΜΜΕ παράγουν συνολικά ημερησίως»

«Ολόκληρη η κοινωνία διαποτίζεται από το λόγο των ΜΜΕ».

«Ο ομιλητής μεταβάλλει το ύφος του»

5

  1. Να δώσετε ένα συνώνυμο για κάθε λέξη

αρεστός, ιδιάζουσα, σπουδαίος, ιδιωτικός, καινούριος

   5

  1. Να σχολιάσετε το απόσπασμα από άποψη περιεχομένου(70 –80 λέξεις)

«οι διάφοροι ιδιωτικοί ραδιοτηλεοπτικοί σταθμοί δεν είναι οργανισμοί ουδέτεροι από πολιτική ή ιδεολογική άποψη, όπως δεν είναι ούτε οι διάφοροι εκδοτικοί οργανισμοί στο χώρο των έντυπων μέσων.»

10

Γ. Σε ομιλία στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου σας να αναπτύξετε το ρόλο των Μέσων Επικοινωνίας στη διαμόρφωση του γλωσσικού αισθητηρίου των νέων και να δώσετε τρόπους διαμόρφωσης δημοκρατικής γλώσσας και περιορισμού του άδικου λόγου ως εκπρόσωποι του 15μελούς του σχολείου σας(500 -600 λέξεις)

 40

(επιμέλεια – επιλογή : Μαρία Χρ. Πασχούδη, φιλόλογος)

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s